‘ವ್ಯಾಘ್ರಗೀತೆ’ ಲಲಿತ ಪ್ರಬಂಧವಾಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಲೇಖಕರು ಹುಲಿಯ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಹಾಸ್ಯಮಿಶ್ರಿತವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ಹಳ್ಳಿಯ ಶಾನುಭೋಗರು ಸಂಜೆ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಮದಲಿಂಗನ ಕಣಿವೆಯನ್ನು ದಾಟಿ ಮನೆಗೆ ಬರುತ್ತಿರುವಾಗ ಹುಲಿಯೊಂದನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹುಲಿ ಹಸಿದಿದ್ದರೂ, ಬೆನ್ನು ತಿರುಗಿಸಿಕೊಂಡು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಶಾನುಭೋಗರ ಮೇಲೆ ಹಿಂದಿನಿಂದ ದಾಳಿ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಅಧರ್ಮವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತದೆ.

ಶಾನುಭೋಗರು ಮತ್ತು ಹುಲಿ ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಾ ಸುತ್ತುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಶಾನುಭೋಗರು ದಣಿದು ಬಿದ್ದು ಮೂರ್ಛೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಅವರು ಬೆನ್ನು ಮೇಲಾಗಿ ಬಿದ್ದಿರುವುದರಿಂದ ಹುಲಿ ತನ್ನ ಕುಲಧರ್ಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸಿ ಅವರನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರೈತರು ಗಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಂದು ಗರ್ಜನೆ ಕೇಳಿದ ಹುಲಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ಪಲಾಯನ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಶಾನುಭೋಗರು ಮನೆ ಸೇರಿ, ತಮ್ಮ ರಕ್ಷಣೆ ಖಿರ್ದಿ ಪುಸ್ತಕದಿಂದಲ್ಲ; ಹುಲಿಯ ಧರ್ಮಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಎಂಬುದನ್ನು ಅರಿಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಪ್ರಬಂಧದಲ್ಲಿ ಲೇಖಕರು ಹಾಸ್ಯ ಮತ್ತು ವ್ಯಂಗ್ಯದ ಮೂಲಕ ಮನುಷ್ಯರಿಗಿಂತ ಪ್ರಾಣಿಗಳೇ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹೆಚ್ಚು ಧರ್ಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.

ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಭಾಷಾಭ್ಯಾಸ – ಸಂಧಿಗಳು

ಸಂಧಿ ಎಂದರೆ ಎರಡು ಪದಗಳು ಒಂದಾಗುವಾಗ ಉಂಟಾಗುವ ಧ್ವನಿಬದಲಾವಣೆ. ಸಂಧಿಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕನ್ನಡ ಸಂಧಿ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತ ಸಂಧಿ ಎಂದು ಎರಡು ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ.

1) ಕನ್ನಡ ಸಂಧಿಗಳು

ಕನ್ನಡ ಸಂಧಿಗಳು ಮೂರು:

1. ಲೋಪ ಸಂಧಿ (ಸ್ವರ ಸಂಧಿ)

ಒಂದು ಅಕ್ಷರ ಲೋಪವಾಗುವುದು (ಅಳಿದುಹೋಗುವುದು).
ಉದಾ:

• ಊರು + ಊರು = ಊರೂರು
• ಬಲ್ಲೆನು + ಎಂದು = ಬಲ್ಲೆನೆಂದು
• ಮಾತು + ಅಂತು = ಮಾತಂತು

2. ಆಗಮ ಸಂಧಿ (ಸ್ವರ ಸಂಧಿ)

ಎರಡು ಪದಗಳ ನಡುವೆ ಒಂದು ಅಕ್ಷರ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗುವುದು.
ಉದಾ:

• ಕೈ + ಅನ್ನು = ಕೈಯನ್ನು
• ಮಳೆ + ಇಂದ = ಮಳೆಯಿಂದ
• ಶಾಲೆ + ನಲ್ಲಿ = ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ
• ಮರ + ಅನ್ನು = ಮರವನ್ನು
• ಮಗು + ಗೆ = ಮಗುವಿಗೆ

3.  ಆದೇಶ ಸಂಧಿ (ವ್ಯಂಜನ ಸಂಧಿ)

ಒಂದು ಅಕ್ಷರ ಮತ್ತೊಂದು ಅಕ್ಷರದಿಂದ ಬದಲಾಗುವುದು.
ಉದಾ:

• ಮಳೆ + ಕಾಲ = ಮಳೆಗಾಲ
• ಮೈ + ತೋರು = ಮೈದೋರು
• ಬೆನ್ನು + ಪತ್ತು = ಬೆಂಬತ್ತು
• ಕಡು + ಬೆಳು = ಕಡುವೆಳು
• ಮೆಲು + ವಾತು = ಮೆಲ್ವಾತು

2) ಸಂಸ್ಕೃತ ಸಂಧಿಗಳು

ಸಂಸ್ಕೃತ ಸಂಧಿಗಳು ಏಳು:

(ಅ) ಸ್ವರ ಸಂಧಿಗಳು

1.  ಸವರ್ಣದೀರ್ಘ ಸಂಧಿ

ಒಂದೇ ಸ್ವರಗಳು ಸೇರಿ ದೀರ್ಘವಾಗುವುದು.
ಉದಾ:

• ಮಹಾ + ಆತ್ಮ = ಮಹಾತ್ಮ
• ಗಿರಿ + ಈಶ = ಗಿರೀಶ
• ಸುರ + ಅಸುರ = ಸುರಾಸುರ
• ವಧು + ಉಪೇತ = ವಧೂಪೇತ

2. ಗುಣ ಸಂಧಿ

ಅ, ಆ + ಇ, ಈ, ಉ, ಊ ಬಂದಾಗ ಗುಣಸ್ವರವಾಗುವುದು.
ಉದಾ:

• ದೇವ + ಇಂದ್ರ = ದೇವೇಂದ್ರ
• ಜ್ಞಾನ + ಈಶ್ವರ = ಜ್ಞಾನೇಶ್ವರ
• ಸೂರ್ಯ + ಉದಯ = ಸೂರ್ಯೋದಯ
• ಮಹಾ + ಋಷಿ = ಮಹರ್ಷಿ
• ಮಹಾ + ಈಶ = ಮಹೇಶ

3.  ವೃದ್ಧಿ ಸಂಧಿ

ಅ, ಆ + ಏ, ಐ, ಓ, ಔ ಬಂದಾಗ ವೃದ್ಧಿ ಸ್ವರವಾಗುವುದು.
ಉದಾ:

• ಏಕ + ಏಕ = ಏಕೈಕ
• ಜನ + ಐಕ್ಯ = ಜನೈಕ್ಯ
• ವನ + ಔಷಧಿ = ವನೌಷಧಿ
• ಅಷ್ಟ + ಐಶ್ವರ್ಯ = ಅಷ್ಟೈಶ್ವರ್ಯ

4.  ಯಣ್ ಸಂಧಿ

ಇ, ಈ, ಉ, ಊ ನಂತರ ಸ್ವರ ಬಂದಾಗ ಯ/ವ ಆಗುವುದು.
ಉದಾ:

• ಅತಿ + ಅವಸರ = ಅತ್ಯವಸರ
• ಜಾತಿ + ಅತೀತ = ಜಾತ್ಯತೀತ
• ಕೋಟಿ + ಅಧೀಶ್ವರ = ಕೋಟ್ಯಧೀಶ್ವರ
• ಕೋಟಿ + ಅನುಕೋಟಿ = ಕೋಟ್ಯನುಕೋಟಿ

(ಆ) ವ್ಯಂಜನ ಸಂಧಿಗಳು

5.  ಜತ್ತ್ವ ಸಂಧಿ

ಒಂದು ವ್ಯಂಜನ ಇನ್ನೊಂದು ವ್ಯಂಜನವಾಗಿ ಬದಲಾಗುವುದು.
ಉದಾ:

• ವಾಕ್ + ದೇವಿ = ವಾಗ್ಗೇವಿ
• ಷಟ್ + ಆನನ = ಷಡಾನನ
• ದಿಕ್ + ಅಂತ = ದಿಗಂತ

6. ಶ್ಚುತ್ವ ಸಂಧಿ

ಶ್ + ಚ/ಛ ಸೇರಿದಾಗ ಬದಲಾವಣೆ.
ಉದಾ:

• ಪಯಸ್ + ಯಾನ = ಪಯಶ್ಯಾನ
• ಶರತ್ + ಚಂದ್ರ = ಶರಚ್ಚಂದ್ರ
• ಜಗತ್ + ಜ್ಯೋತಿ = ಜಗಜ್ಯೋತಿ
• ಬೃಹತ್ + ಛತ್ರ = ಬೃಹಚ್ಛತ್ರ

7.  ಅನುನಾಸಿಕ ಸಂಧಿ

ನ್ ಧ್ವನಿ ಮ/ಣ್ ಆಗಿ ಬದಲಾಗುವುದು.
ಉದಾ:

• ಷಟ್ + ಮುಖ = ಷಣ್ಮುಖ
• ಸತ್ + ಮಾನ = ಸನ್ಮಾನ
• ವಾಕ್ + ಮಯ = ವಾಂಗ್ಮಯ
• ಉತ್ + ಮಾದ = ಉನ್ಮಾದ
• ತತ್ + ಮಯ = ತನ್ಮಯ

ದ್ವಿರುಕ್ತಿ

ಒಂದು ವಿಶೇಷಾರ್ಥವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲು ಒಂದು ಪದವನ್ನು ಅಥವಾ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಎರಡೆರಡು ಬಾರಿ ಬಳಸುವುದನ್ನು ದ್ವಿರುಕ್ತಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಇದರ ಮೂಲಕ ಭಾವನೆಗೆ ಒತ್ತುವರಿ, ಅಧಿಕ್ಯ, ಅವಸರ, ಆಶ್ಚರ್ಯ ಮುಂತಾದ ಅರ್ಥಗಳು ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತವೆ.

ಉದಾಹರಣೆಗಳು

1) ಉತ್ಸಾಹದಲ್ಲಿ

• ಹೌದು ಹೌದು
• ನಿಲ್ಲು ನಿಲ್ಲು
• ಬಂದೆ ಬಂದೆ

2) ಅಧಿಕ್ಯದಲ್ಲಿ

• ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಮರಗಳು
• ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಯತ್ನ

3) ಪ್ರತಿಯೊಂದರ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ

• ಮನೆ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ
• ಕೇರಿ ಕೇರಿಗಳನ್ನು

4) ಸಂಭ್ರಮದಲ್ಲಿ

• ಅಗೋ ಅಗೋ
• ಬನ್ನಿ ಬನ್ನಿ

5) ಆಶ್ಚರ್ಯದಲ್ಲಿ

• ಅಬ್ಬಬ್ಬಾ
• ಅಹಹಾ

6) ಆಕ್ಷೇಪದಲ್ಲಿ

• ಬೇಡ ಬೇಡ
• ನಡೆ ನಡೆ

7) ನಿಷೇಧದಲ್ಲಿ

• ಸಾಕು ಸಾಕು

8) ಒಪ್ಪಿಗೆಯಲ್ಲಿ

• ಹೌದೌದು
• ಆಗಲಿ ಆಗಲಿ
• ಇರಲಿ ಇರಲಿ

9) ಅವಸರದಲ್ಲಿ

• ಓಡು ಓಡು
• ನಡೆ ನಡೆ

ವಿಶೇಷ ರೂಪಗಳು

 ಭಾಷಾ ಚಟುವಟಿಕೆ

ಅ) ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ

1.  ಕನ್ನಡ ಸಂಧಿಗಳನ್ನು ಹೆಸರಿಸಿ, ಎರಡೆರಡು ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.

ಕನ್ನಡ ಸಂಧಿಗಳು:

1. ಲೋಪ ಸಂಧಿ
   • ಊರು + ಊರು = ಊರೂರು
   • ಬಲ್ಲೆನು + ಎಂದು = ಬಲ್ಲೆನೆಂದು
2. ಆಗಮ ಸಂಧಿ
   • ಕೈ + ಅನ್ನು = ಕೈಯನ್ನು
   • ಮಳೆ + ಇಂದ = ಮಳೆಯಿಂದ
3. ಆದೇಶ ಸಂಧಿ
   • ಮಳೆ + ಕಾಲ = ಮಳೆಗಾಲ
   • ಬೆನ್ನು + ಪತ್ತು = ಬೆಂಬತ್ತು

2. ಸಂಸ್ಕೃತ ಸಂಧಿಗಳನ್ನು ಸ್ವರ ಮತ್ತು ವ್ಯಂಜನ ಸಂಧಿಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿ.

(ಅ) ಸ್ವರ ಸಂಧಿಗಳು:

• ಸವರ್ಣದೀರ್ಘ ಸಂಧಿ
• ಗುಣ ಸಂಧಿ
• ವೃದ್ಧಿ ಸಂಧಿ
• ಯಣ್ ಸಂಧಿ

(ಆ) ವ್ಯಂಜನ ಸಂಧಿಗಳು:

• ಜತ್ತ್ವ ಸಂಧಿ
• ಶ್ಚುತ್ವ ಸಂಧಿ
• ಅನುನಾಸಿಕ ಸಂಧಿ

3. ಕೊಟ್ಟಿರುವ ಪದಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಿ, ಸಂಧಿ ಹೆಸರಿಸಿ.

1. ಸುರಾಸುರ = ಸುರ + ಅಸುರ — ಸವರ್ಣದೀರ್ಘ ಸಂಧಿ
2. ಬಲ್ಲೆನೆಂದು = ಬಲ್ಲೆನು + ಎಂದು — ಲೋಪ ಸಂಧಿ
3. ಸೂರ್ಯೋದಯ = ಸೂರ್ಯ + ಉದಯ — ಗುಣ ಸಂಧಿ
4. ಮಳೆಗಾಲ = ಮಳೆ + ಕಾಲ — ಆದೇಶ ಸಂಧಿ
5. ಅಷ್ಟೈಶ್ವರ್ಯ (ಸರಿಯಾದ ರೂಪ) = ಅಷ್ಟ + ಐಶ್ವರ್ಯ — ವೃದ್ಧಿ ಸಂಧಿ
6. ವೇದಿಯಲ್ಲಿ = ವೇದಿ + ನಲ್ಲಿ — ಆಗಮ ಸಂಧಿ

      4. ಈ ಗದ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಂದಿರುವ ಹತ್ತು ಸಂಧಿ ಪದಗಳು

1. ಬಲ್ಲೆನೆಂದು
2. ಮಳೆಗಾಲ
3. ಸೂರ್ಯೋದಯ
4. ಮಹರ್ಷಿ
5. ಮಹೇಶ
6. ಸುರಾಸುರ
7. ಶರಚ್ಚಂದ್ರ
8. ದಿಗಂತ
9. ಷಣ್ಮುಖ
10. ಸನ್ಮಾನ

ಆ) ಸಂಬಂಧ ಕಂಡು ಸರಿಯಾದ ಪದ ಬರೆಯಿರಿ

1. ಬೇಗ ಬೇಗ : ದ್ವಿರುಕ್ತಿ :: ಧೀರ ಶೂರ : ಸಮಾನಾರ್ಥಕ ಪದಗಳು
2. ಲೋಪ ಸಂಧಿ : ಸ್ವರ ಸಂಧಿ :: ಆದೇಶ ಸಂಧಿ : ವ್ಯಂಜನ ಸಂಧಿ
3. ಕಟ್ಟಕಡೆಗೆ : ಕಡೆಗೆ ಕಡೆಗೆ :: ಮೊತ್ತಮೊದಲು : ಮೊದಲುಮೊದಲು
4. ಶರಚ್ಚಂದ್ರ : ಶ್ಚುತ್ವ ಸಂಧಿ :: ದಿಗಂತ : ಜತ್ತ್ವ ಸಂಧಿ

ಈ) ಗಾದೆ ಮಾತುಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆ

1. ಕೈ ಕೆಸರಾದರೆ ಬಾಯಿ ಮೊಸರು

ಶ್ರಮಿಸಿದರೆ ಮಾತ್ರ ಫಲ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ಈ ಗಾದೆ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಕೈಯನ್ನು ಕೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಹಾಕಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರೆ ಮಾತ್ರ ಬಾಯಿಗೆ ಮೊಸರು ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ಪರಿಶ್ರಮವೇ ಯಶಸ್ಸಿನ ಮೂಲ.

2.  ಕುಂಬಾರನಿಗೆ ವರುಷ ದೊಣ್ಣೆಗೆ

ಕುಂಬಾರನಿಗೆ ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಕೆಲಸವಿದ್ದರೂ ದೊಣ್ಣೆಗೆ (ಕೋಲುಗೆ) ಮಾತ್ರ ಕೆಲಸವಿಲ್ಲ. ಅಂದರೆ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯನಾಗಿದ್ದವನು ಸದಾ ಬ್ಯಸ್ತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ; ಯೋಗ್ಯತೆ ಇಲ್ಲದವನು ಕೆಲಸವಿಲ್ಲದೆ ಇರುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥ.

ಉ) ಪ್ರಬಂಧಗಳು

1.  ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತ ಅಭಿಯಾನ

ಸ್ವಚ್ಛತೆ ಆರೋಗ್ಯದ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಭಾರತವನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛವಾಗಿರಿಸಲು 2014ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತ ಅಭಿಯಾನ ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛವಾಗಿಡುವುದು ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ. ಕಸದ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಶೌಚಾಲಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಜನರಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುವುದು ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಗಳು. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನೂ ಸ್ವಚ್ಛತೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸಿದರೆ ದೇಶ ಸುಂದರವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ನಮ್ಮ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕರ್ತವ್ಯವೂ ಹೌದು.

2. ಪ್ರಾಚ್ಯ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ

ನಮ್ಮ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳಿವೆ. ಇವು ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆಯ ಸಂಕೇತಗಳಾಗಿವೆ. ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವುದು ನಮ್ಮ ಜವಾಬ್ದಾರಿ. ಅವುಗಳನ್ನು ಹಾಳು ಮಾಡದೆ ಕಾಪಾಡಬೇಕು. ಸರ್ಕಾರದ ಜೊತೆಗೆ ನಾಗರಿಕರೂ ಸಹ ಸಹಕಾರ ನೀಡಬೇಕು. ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ನಮ್ಮ ಇತಿಹಾಸದ ಗೌರವವನ್ನು ಉಳಿಸುತ್ತದೆ.

3.  ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾವೈಕ್ಯ

ಭಾರತವು ವಿಭಿನ್ನ ಭಾಷೆ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಇಂತಹ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ನಡುವೆ ಏಕತೆ ಅಗತ್ಯ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾವೈಕ್ಯ ದೇಶದ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವ, ಸಹಿಷ್ಣುತೆ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರದಿಂದ ಏಕತೆ ಬೆಳೆಸಬಹುದು. ದೇಶದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಭಾವೈಕ್ಯ ಅತ್ಯವಶ್ಯಕ. “ವೈವಿಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಏಕತೆ” ನಮ್ಮ ದೇಶದ ವಿಶೇಷತೆ.