ಅ) ಕೆಳಗಿನ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಒಂದು ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಿಸಿರಿ.

Question 1.
ಸಿದ್ದಾರ್ಥ ಬುದ್ಧನಾದ ಪರಿಯನ್ನು ಕವಿ ಎಂತಹ ಕಥೆಯೆಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ?
Answer:
ಕವಿ ಸಿದ್ದಾರ್ಥ ಬುದ್ಧನಾದ ಪರಿಯನ್ನು ಯುದ್ಧ ಬಿಟ್ಟು ಪ್ರೀತಿ ಕೊಟ್ಟ ಕಥೆ ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.

Question 2.
ಕಾಡನ್ನು ಅಲೆದ ಸಿದ್ದಾರ್ಥನಿಗೆ ಹೊಳೆದುದ್ದೇನು?
Answer:
ಕಾಡನ್ನು ಅಲೆದ ಸಿದ್ದಾರ್ಥನಿಗೆ ನಾಡಿನ ಅರ್ಥ ಹೊಳೆಯಿತು.

Question 3.
ಸಿದ್ದಾರ್ಥನು ಕಾಡಿನಿಂದ ನಾಡಿನತ್ತ ಏಕೆ ಹೊರಟನು?
Answer:
ಸಿದ್ದಾರ್ಥನು ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಜನರ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗಲು ಕಾಡಿನಿಂದ ನಾಡಿನತ್ತ ಹೊರಟನು.

Question 4.
ಬುದ್ಧನು ಅರಿತುಕೊಂಡ ಬದುಕಿನ ಸತ್ಯವೇನು?
Answer:
ಬುದ್ಧನು ತಪಸ್ಸಿಗಿಂತ ಜೀವಪ್ರೀತಿಯೇ ಮಹತ್ವದ್ದೆಂದು ಅರಿತುಕೊಂಡನು.

ಆ) ಕೆಳಗಿನ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಮೂರು–ನಾಲ್ಕು ವಾಕ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಿಸಿರಿ.

Question 1.
ಸಿದ್ದಾರ್ಥನಿಗೆ ನಾಡಿನ ಅರ್ಥ ತಿಳಿದ ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ಕವಿ ಏನೆಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ?
Answer:
ಸಿದ್ದಾರ್ಥನು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಅಲೆದಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಪ್ರಕೃತಿಯ ವಿವಿಧ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದನು. ಕೋಗಿಲೆಯ ಹಾಡು, ಹಕ್ಕಿಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆ, ಇರುವೆಗಳ ಸರಪಳಿ—allವು ಅವನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದವು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೇ ಅವನಿಗೆ ಜೀವನದ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥ ಅರಿವಾಯಿತು. ಕವಿ ಈ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ನಾಡಿನ ಅರ್ಥ ಹೊಳೆಯುವ ಕ್ಷಣವಾಗಿ ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.

Question 2.
ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ ಬುದ್ಧನಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಾಡಿನ ತುಂಬ ಪ್ರೀತಿ ಹೇಗೆ ತುಂಬಿಕೊಂಡಿತು?
Answer:
ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನು ಬುದ್ಧನಾಗುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಾಡಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಂಶವೂ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ತುಂಬಿದಂತೆ ಕಂಡಿತು. ಹಕ್ಕಿಗಳು ತಮ್ಮ ಮರಿಗಳಿಗೆ ಆಹಾರ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದುದು, ದುಂಬಿಗಳು ಹೂವಿನ ಮಕರಂದವನ್ನು ಸವಿಯುತ್ತಿದ್ದುದು—allವು ಪ್ರೀತಿಯ ಸೂಚನೆಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಗಿಡಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದುದು ಸಹ ಪ್ರೀತಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಮೂಲಕ ಕಾಡಿನಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಪ್ರೀತಿಯ ಹರಿವು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು.

Question 3.
ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನು ಕಂಡುಕೊಂಡ ಬದುಕಿನ ಗೂಡಾರ್ಥವೇನು?
Answer:
ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನು ಬದುಕಿನ ಗೂಡಾರ್ಥವಾಗಿ ಜೀವಪ್ರೀತಿಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡನು. ತಪಸ್ಸು ಮಾತ್ರ ಜೀವನದ ಗುರಿಯಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಂಡನು. ಜನರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಬದುಕುವುದೇ ನಿಜವಾದ ಸಾರ್ಥಕತೆ ಎಂದು ಕಂಡುಕೊಂಡನು. ಈ ಅರಿವಿನಿಂದಲೇ ಅವನು ಬುದ್ಧನಾದನು.

ಇ) ಕೆಳಗಿನ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಎಂಟು–ಹತ್ತು ವಾಕ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಿಸಿರಿ.

Question 1.
ಸಿದ್ದಾರ್ಥನು ಬುದ್ಧನಾದ ಪರಿ ಹೇಗೆ?

Answer:
ಸಿದ್ದಾರ್ಥನು ಅರಮನೆಯ ಸುಖಸಂಪತ್ತನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಜೀವನದ ಸತ್ಯವನ್ನು ಅರಿಯಲು ಕಾಡಿನತ್ತ ಹೊರಟನು. ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿ ಮಡದಿ ಮಗುವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಏಕಾಂಗಿ ವೀರನಂತೆ ಪ್ರಯಾಣ ಆರಂಭಿಸಿದನು. ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಅಲೆದಾಡುತ್ತ ಪ್ರಕೃತಿಯ ವಿವಿಧ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದನು. ಹಕ್ಕಿಗಳ ಪ್ರೀತಿ, ಇರುವೆಗಳ ಪರಿಶ್ರಮ, ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸೌಂದರ್ಯ—allವು ಅವನಿಗೆ ಹೊಸ ಅರಿವು ನೀಡಿದವು.
ಬೋಧಿವೃಕ್ಷದ ಕೆಳಗೆ ತಪಸ್ಸು ಆಚರಿಸಿ, ಅವನು ಮಹಾಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದನು. ತಪಸ್ಸಿಗಿಂತ ಜೀವಪ್ರೀತಿಯೇ ಮಹತ್ವದ್ದು ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಂಡನು. ನಂತರ ಜನರ ನಡುವೆ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಹರಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ನಾಡಿನತ್ತ ಹೊರಟನು. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಸಿದ್ದಾರ್ಥನು ಬುದ್ಧನಾಗಿ, ಮಾನವ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಹೊಸ ದಾರಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಿದನು.

Question 2.
ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ ಬುದ್ಧನಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿ ಕವಿಗೆ ಹೇಗೆ ಕಂಡುಬಂದಿತು?

Answer:
ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನು ಬುದ್ಧನಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿ ಕವಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಸೌಂದರ್ಯಮಯವಾಗಿ ಕಂಡಿತು. ಕೋಗಿಲೆಯ ಮಧುರಗಾನ, ಹಕ್ಕಿಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆ—allವು ಸಂತೋಷದ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದವು. ಹಕ್ಕಿಗಳು ತಮ್ಮ ಮರಿಗಳಿಗೆ ಆಹಾರ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದುದು ಪ್ರೀತಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿತ್ತು. ಇರುವೆಗಳು ಸಾಲುಗಟ್ಟಿ ನಡೆಯುವುದು ಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಏಕತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿತು.
ಗಿಡಗಳು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡಂತೆ ಕಾಣುವುದು ಸ್ನೇಹ ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿತ್ತು. ಹೂವಿನ ಮಕರಂದವನ್ನು ಸವಿಯುವ ದುಂಬಿಗಳು ಸಹ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದವು. ಈ ಎಲ್ಲ ದೃಶ್ಯಗಳಿಂದ ಕಾಡಿನ ತುಂಬ ಪ್ರೀತಿಯ ಹರಿವು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಕವಿ ಈ ಮೂಲಕ ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಜೀವಪ್ರೀತಿಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಈ) ಸಂದರ್ಭದೊಡನೆ ವಿವರಿಸಿ.

Question 1.
“ಗೊತ್ತು ಗುರಿ ಇಲ್ಲದೆ ಕತ್ತಲಲ್ಲಿ ನಡೆದನು.”

Answer:
ಸಂದರ್ಭ:
ಈ ಸಾಲು ಬಸವರಾಜ ಸಬರದ ಅವರ “ಬೋಧಿವೃಕ್ಷದ ಹಾಡು” ಪದ್ಯದಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.
ವಿವರಣೆ:
ಸಿದ್ದಾರ್ಥನು ಅರಮನೆಯ ಸುಖಸಂಪತ್ತನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಜೀವನದ ಸತ್ಯವನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಹೊರಟಾಗ ಅವನಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಗುರಿ ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಆತ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಕತ್ತಲಲ್ಲಿಯೇ ನಡೆದುಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಇಲ್ಲಿ “ಕತ್ತಲು” ಎಂಬುದು ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಕವಿ ಸಿದ್ದಾರ್ಥನ ಆತ್ಮಶೋಧನೆಯ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಈ ಸಾಲಿನ ಮೂಲಕ ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.

Question 2.
“ಕಾಡತುಂಬ ಪ್ರೀತಿ ಹೊಳೆಯು ಕೋಡಿಯಂತೆ ಹರಿಯಿತು”

Answer:
ಸಂದರ್ಭ:
ಈ ಸಾಲು ಕೂಡ “ಬೋಧಿವೃಕ್ಷದ ಹಾಡು” ಪದ್ಯದಲ್ಲಿದೆ.
ವಿವರಣೆ:
ಸಿದ್ದಾರ್ಥನು ಬುದ್ಧನಾಗುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜೀವಿಯಲ್ಲೂ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಸಹಜತೆಯ ಹರಿವು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಹಕ್ಕಿಗಳು, ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಗಿಡಗಳು—allವು ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕವಿಗೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರೀತಿಯ ಹರಿವನ್ನು ಕವಿ “ಕೋಡಿ” (ನದಿ)ಯಂತೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ರೂಪಕವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಏಕತೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಜೀವಪ್ರೀತಿಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

Question 3.
“ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಜನರ ಕಡೆಗೆ ಬಂದನು.”

Answer:
ಸಂದರ್ಭ:
ಈ ಸಾಲು “ಬೋಧಿವೃಕ್ಷದ ಹಾಡು” ಪದ್ಯದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.
ವಿವರಣೆ:
ಸಿದ್ದಾರ್ಥನು ತಪಸ್ಸಿನ ಮೂಲಕ ಮಹಾಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದ ನಂತರ, ಜೀವಪ್ರೀತಿಯೇ ಜೀವನದ ಸತ್ಯವೆಂದು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಈ ಅರಿವಿನಿಂದ ಆತ ಕಾಡಿನಿಂದ ಹೊರಬಂದು ಜನರ ಮಧ್ಯೆ ಬದುಕಲು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಜನರಿಗೆ ಪ್ರೀತಿ, ದಯೆ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಹಂಚಲು ಬರುತ್ತಾನೆ. ಈ ಸಾಲು ಬುದ್ಧನ ಮಾನವ ಸೇವೆಯ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

III. ಭಾಷಾಭ್ಯಾಸ

ಅ) ಸಮಾಸ ಪದಗಳನ್ನು ವಿಗ್ರಹವಾಕ್ಯ ಮಾಡಿ, ಸಮಾಸದ ಹೆಸರು ತಿಳಿಸಿರಿ.

1. ನಡುರಾತ್ರಿ
   ವಿಗ್ರಹ: ನಡು + ರಾತ್ರಿ (ರಾತ್ರಿಯ ಮಧ್ಯಭಾಗ)
   ಸಮಾಸ: ಕರ್ಮಧಾರಯ ಸಮಾಸ
2. ಅರಮನೆ
   ವಿಗ್ರಹ: ಅರ + ಮನೆ (ರಾಜನ ಮನೆ)
   ಸಮಾಸ: ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸ
3. ಹೊಸರಾಗ
   ವಿಗ್ರಹ: ಹೊಸ + ರಾಗ
   ಸಮಾಸ: ಕರ್ಮಧಾರಯ ಸಮಾಸ
4. ಹಿಂಡುಗಟ್ಟಿ
   ವಿಗ್ರಹ: ಹಿಂಡು + ಗಟ್ಟಿ (ಗುಂಪಾಗಿ ಕಟ್ಟಿದ)
   ಸಮಾಸ: ಕರ್ಮಧಾರಯ ಸಮಾಸ

ಆ) ಕೆಳಗಿನ ಪದಗಳನ್ನು ಸ್ವಂತ ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಬರೆಯಿರಿ.

1. ಮೋಹ
   ಹಣದ ಮೋಹವು ಮಾನವನನ್ನು ತಪ್ಪು ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ.
2. ಜೀವಪ್ರೀತಿ
   ಜೀವಪ್ರೀತಿ ನಮ್ಮ ಜೀವನದ ಮುಖ್ಯ ಮೌಲ್ಯವಾಗಿದೆ.
3. ಗೊತ್ತುಗುರಿ
   ಅವನು ಗೊತ್ತುಗುರಿ ಇಲ್ಲದೆ ಅಲೆದಾಡುತ್ತಿದ್ದನು.
4. ಮಹಾಬೆಳಕು
   ಜ್ಞಾನವು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮಹಾಬೆಳಕಾಗಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಇ) ಕೆಳಗಿನ ಪದಗಳಿಗೆ ತತ್ಸಮ–ತದ್ಭವ ರೂಪ ಬರೆಯಿರಿ.

1. ಯುದ್ಧ
   ತತ್ಸಮ: ಯುದ್ಧ
   ತದ್ಭವ: ಜುದ್ದ
2. ವೀರ
   ತತ್ಸಮ: ವೀರ
   ತದ್ಭವ: ಬೀರ
3. ಅಡವಿ
   ತತ್ಸಮ: ಅರಣ್ಯ
   ತದ್ಭವ: ಅಡವಿ
4. ಹಕ್ಕಿ
   ತತ್ಸಮ: ಪಕ್ಷಿ
   ತದ್ಭವ: ಹಕ್ಕಿ

ಈ) ಕೆಳಗಿನ ಪದಗಳಿಗೆ ನಾನಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.

1. ಹಿಂಡು
   ಗುಂಪು, ಪಶುಗಳ ಗುಂಪು, ಜನಸಮೂಹ
2. ಹೊಳೆ
   ನದಿ, ಹರಿವು, ಬೆಳಕು
3. ತೊರೆ
   ನದಿ, ತ್ಯಜಿಸು, ಬಿಡು
4. ಕಾಡು
   ಅರಣ್ಯ, ಕ್ರೂರ, ಅಸಭ್ಯ
5. ಅಲೆ
   ತರಂಗ, ಅಲೆದಾಡು, ಅಶಾಂತಿ

ಬೋಧಿವೃಕ್ಷದ ಹಾಡು ಸಾರಾಂಶ
Summary